استعمار / استعمار نو و امپریالیزم فرهنگی
یکی از مشکلات کشور های رو به انکشاف که مردم را خودآگاه و ناخودآگاه بیچاره ساخته است استعمار نو است که منشا آن امپریالیزم فرهنگی است .
در یک برنامه سیاست افغانستان با تصدی حامد جان ضرابی یکی از مهمانان که الحمدلله پروفیسور است بسیار صریح بیان داشت که استعمار دیگر وجود ندارد . این سخن بسیار درست است و اما جناب پروفیسور فراموش کرد که بگوید که جای استعمار یعنی
Colonialism
را استعمار نو یا
Neocolonialism گرفته است . یکی دو مهمان دیگر درین مورد خاموش بودند .
تعریف استعمار :
استعمار در لغت به معنای آبادانی خواستن است، اما در اصطلاح سیاسی (Colonialism)، به معنای تسلط سیاسی، اقتصادی و نظامی یک دولت قدرتمند بر سرزمین یا گروهی دیگر به منظور بهرهکشی از منابع آنها است این فرآیند با سلب استقلال سیاسی و نفوذ در فرهنگ و اقتصاد سرزمین هدف همراه بوده و اغلب با توجیهات ساختگی نظیر کمک به آبادانی صورت میگیرد. به عبارت دیگر معنی اصطلاحی آن تسلط یک کشور قوی بر کشور ضعیفتر برای بهرهبرداری از منابع (مادی و انسانی) است .
تعریف استعمار نو :
استعمار نو (Neocolonialism) شیوهای غیرمستقیم برای تسلط بر کشورهای کمتر توسعهیافته پس از دوران استعمار کهن است که در آن، استعمارگر به جای اشغال نظامی، از ابزارهای اقتصادی، سیاسی، فرهنگی و دولتهای دستنشانده برای بهرهکشی و حفظ وابستگی کشور هدف استفاده میکند. این نوع سلطه، ظاهرِ مستقل کشورها را حفظ کرده اما در عمل، سیاستها و منابع آنها را کنترل میکند و فرهنگ شانرا زیر تاثیر قرار میدهد که درین راستا از نگاه انتروپولوژی فرهنگی تنها کشور های کهن استعمار گر نیست بلکه کشور های نو به کیسه رسیده است که بعد از فوران گاز و نفت وارد میدان رقابت های فرهنگی شدند .
یک واژه که درین تعریف به کار رفته « فرهنگی » است و این خطرناک ترین حربه استعمار نو است که کشور های قدرتمند صنعتی و در کنار آن کشور های ثروتمند نو به کیسه رسیده مانند سعودی برای اهداف فرهنگی خود در کشور های عقب مانده نفوذ می کنند و روحیه مردم به شمول محققین و دانشمندان را به کلی نیست و نابود می کنند. چون در کشور های مانند افغانستان مذهب یک نقش بارز بازی می کند، مردم را توسط افکار مذهبی شست و شوی مغزی قرار میدهند . دانشمند کشور رو به انکشاف به جای اینکه خودش تحقیق کند زیر تاثیر افکار مذهبی مصری و عربی و تونسی و مراکشی قرار گرفته است و از آنها تقلید می کنند به جای اینکه قرآن و حدیث را باز کنند و تحقیق کنند و برای مردم خود جواب دهند مخصوصا که دین از علوم لیبرال است و هر کس می تواند دید و بینش خود را داشته باشد . همیشه شما می خوانید که فلان عالم مصری یا سعودی چنین گفته و یا چنان گفته است که این امپریالیزم فرهنگی است که میخواهند در رگ و خون ما تزریق کنند و گفتم که امپریالیزم فرهنگی تنها از جانب اروپا و امریکا نیست . عرب ها هم هستند و زیر نام دین و مذهب مردم را استثمار می کنند .
امام ابو حنیفه (ع) اولین امام در جهان اسلام بود که اجازه داد تا قرآن به زبان فارسی معنی شود . قبل از او کسی این جرات را نکرده بود چرا این کار را کرد ؟ تنها این نبود که مردم قرآن را به زبان مادری شان بدانند و بخوانند . گل سخن درین بود که او نمی خواست مردم به نام دین و مذهب استثمار فرهنگی شوند و مطلق از زبان مادری شان بریده شود . مثلا امروز یک مسلمان که زبانش استثمار شده به جای اینکه بگوید خداوند خیرت دهد یا پاداش نیکو دهد می نویسد که جزاکم الله خیرا . این استثمار فرهنگی است و کسی که این جمله را می گوید چنین فهمانده شده که با گفتن این جمله به عربی داخل ثواب می شود . این بزرگترین استثمار است که هیچ کس جرات نمی کند صدای خود را بکشد . اخیرا یکی از اشخاص که زیر تاثیر استثمار فرهنگی عرب است نوشت که فلان عالم مصری می گوید که شنیدن قرآن از طریق موبایل وضو کار ندارد . مرجع فتوی در اسلام قرآن و سنت است. در کجا آمده این موضوع ؟ مرد مصری یا عربی نادان از شکم خود کشیده و ما هم چون عقل ما به نام دین و مذهب استثمار شده این سخن احمقانه را قبول می کنیم . اما ما مسلمانان که فکر و ذهن و عقل ما در دست خود ماست چه می گوییم ؟ هر گاهی که تو با الله متعال سر و کار داری و خواه مصحف را می خوانی و خواه از طریق موبایل می شنوی اصلا در مقابل خداوند قرار داری باید وضو داشته باشی و این به حرمت قرآن و به حرمت بزرگی کلام الله مجید است. وهابی های سعودی ملیون ها دالر در امریکا و اروپا مخصوصا مصرف می کنند تا امامان مساجد به ذوق آنان خطبه گوید و مردم عادی جفنگ شانرا قبول کند. این Arabization جامعه مردم را مطلق بی فرهنگ ساخته است . امام ابو حنیفه (ع ) همچنان فتوی داد که مردم می توانند به زبان مادری نیت نماز را کنند و به زبان مادری دعا کنند . جالب آین است که این عرب های نادان حتی از قریه خود به شهر بزرگ کشور شان سفر نکرده آند و چه خاصه که زندگی اروپایی و امریکایی را دیده باشند . اینها خبر ندارند که بزرگترین تحقیقات اسلامی در امریکا و اروپا می شود نه عربستان و مصر . من این موضوع را چندین بار به چناب استاد فضل غنی جان مجددی هم گفته ام که چرا شما از یک عرب که جزیی ترین بلندی از غیر عرب ندارد و حتی از نگاه آکادمیک بسیار پسمان هستند نقل قول میکنید ؟
ما الحمدلله مسلمان هستیم و اما عرب نیستیم و نمی خواهیم به نام دین و گفتن جزاکم الله خیرا استثمار شویم. قرآن را در نماز میخوانیم و حرمت داریم اما Arabization را شدید تقبیح می کنیم.
دکتر فرید یونس
استاد بازنشسته ی بشر شناسی فرهنگی خاور میانه ، مطالعات و فلسفه اسلامی
من از همه شاگردان و دوستانم جدا تقاضا می کنم که درین مورد دقت کنند
