خبر و دیدگاه
بخش سوم/ قسمت دوم (تاریخ اوزبیکها)
سهم اوزبیکها در افغانستان
اوزبیکهای افغانستان با وجود تحمیل همهٔ تعصب، انزوا و بیعدالتی ها،
آنان بخشی مهم از سازندگان تاریخ شمال افغانستاناند.
کشاورزی و آبیاری، مالداری، تجارت، صنایع دستی، قالین و گلیم، موسیقی، شعر، خوراک، سنتهای اجتماعی و فرهنگ شفاهی آنان بخشی از سیمای فرهنگی افغانستان را ساخته است.
در دورهٔ معاصر نیز شخصیتهای اوزبیک در عرصههای سیاست، فرهنگ، ادبیات، آموزش نظامی و جامعهٔ مدنی افغانستان حضور داشتهاند.
اما شاید مهمتر از نام افراد، خود مردمی باشند که نسل پس از نسل زبان و فرهنگ خود را در شرایط دشوار تاریخی حفظ کردهاند.
تاریخ برای شناختن است، نه برای برتریجویی،
شناخت تاریخ اوزبیکها نیز به معنای ساختن افسانه یا اثبات برتری بر دیگران نیست.
یک ملت برای بزرگبودن نیازی ندارد تاریخ دیگران را کوچک کند. بزرگی یک ملت دستآورد های تاریخی آن است.
تاریخ واقعی اوزبیکها به اندازهٔ کافی غنی است که بدون اغراق نیز بتوان به آن افتخار کرد.
این تاریخ از دشتهای آسیای میانه عبور کرده، از ماوراءالنهر و خوارزم گذشته، در سمرقند و بخارا دولت ساخته، در هرات شعر سروده، در بلخ و جوزجان و فاریاب ریشه دوانده و تا روزگار ما ادامه یافته است.
اوزبیکهای افغانستان مهاجران دیروز این سرزمین نیستند که برای اثبات موجودیت خویش مجبور به ساختن گذشتهای خیالی باشند. تاریخ تورکستان جنوبی، خاننشینهای آن، شهرهای آن، زبانهای آن و روابط دیرینهٔ دو سوی آمو از حضور تاریخی آنان سخن میگویند.
اما زیباترین نتیجهای که میتوان از این تاریخ گرفت، شاید این باشد:
افغانستان زمانی تاریخ خود را بهتر خواهد شناخت که تاریخ هیچیک از مردمانش را حاشیهای نداند.
تاریخ اوزبیک، تاریخ تورکمن، تاریخ تاجیک، تاریخ پشتون، تاریخ هزاره و تاریخ دیگر مردمان این سرزمین در بسیاری از نقاط چنان با یکدیگر درآمیختهاند که جداکردن کامل آنها نه ممکن است و نه سودمند.
حفظ هویت به معنای ساختن دیوار نیست.
میتوان اوزبیک بود، زبان و تاریخ خویش را دوست داشت، به علیشیر نوایی افتخار کرد و میراث فرهنگی آسیای میانه را از آنِ خود دانست؛ در همان حال، به تاریخ و فرهنگ دیگر مردمان نیز با همان احترام نگریست.
زیرا شناخت ریشههای خویش، اگر با آگاهی همراه باشد، انسان را از دیگران جدا نمیکند؛ بلکه جایگاه او را در درخت بزرگتر تاریخ روشن میسازد.



