داکتر قاسمشاه اسکندر ُ ف عضو پیوسته آ کادمی علوم آسیا، دبیرکل علمی آ کادمی ملی علوم تاجیکستان رهبر علمی اینجانب در مقطع داکتری در مورد ترجمه و چاپ کتاب تاجیک ها قدیم ترین قوم در اسیای میانه چنین تقریض نموده است :
با اظهار سپاس از دانشمند ارجمند داکتر عزیز آریانفر که زحمت بزرگ ترجمه این کتاب بسیار ارزشمند و وزین را در باره تاجیک ها از روسی به پارسی به دوش گرفتند و از بنده خواهش نمودند تا تفریظی بر آن بنویسم.
شایان یادآوری است که در باره تاریخ طولانی و پربار خلق تاجیک از دیرین ترین زمانه هاتا به امروز کتاب ها، رساله ها و مقالات بسیار و گوناگون از سوی پژوهشگران خارجی و میهنی تالیف گردیده أست.
این روند در دوران استقلال تاجیکستان گسترش بیشتری پیدا نمود و برای نشر
پژوهش های نو و جالب علمی بر پایه منابع نو تاریخی مساعدت نمود.
یک عامل مؤثر در مطالعه تاریخ مردم تاجیک، سیاست علمی و فرهنگی
خردمندانه بنیادگذار صلح و وحدت ملی، پیشوای ملت، رئیس جمهوری
تاجیکستان، جناب امامعلی رحمان، و نگاهی نو به تاریخ و فرهنگ مردم تاجیک
است. به لطف این سیاست، در دو دهه اخیر، تحقیقات و مطالعات نو، همایش های
علمی گوناگونی در تراز بین المللی و جمهوری در باره جنبه ها و موضوعات مختلف
تاریخ مردم تاجیک در جمهوری و بیرون از کشور برگزار شده است.
در سال های استقلال تدوین و انتشار کتاب بنیادی «تاریخ مردم تاجیک»به
زبان روسی در ۶ جلد، که تألیف آن در سال های شوروی آغاز شده بود، به پایان
رسید و اکنون در انستیتوی تاریخ، باستان شناسی و مردم شناسی اکادمی ملی علوم
تاجیکستان، کار پژوهشی روی «تاریخ مردم تاجیک» در 12 جلد به زبان تاجیکی
ادامه دارد. در همین سال ها، کتاب بنیادی دیگری به زبان روسی با نام «اتنوژنز و
تاریخ تباری مردم تاجیک»در دو جلد به نشر رسید.
از همه مهمتر، اثر بسیار پر ارزش سرور دولت تاجیکان، جناب امامعلی
رحمان، با عنوان «تاجیکان در آیینه تاریخ از آرییان تا سامانیان»، در چهار کتاب
است که نخستین کتاب آن به سال 1997 چاپ شده بود، و به سال 2009 پوره
تکمیل و منتشر گردید که بدون تردید پژوهشی بسیار ارزشمند و بنیادی در باره
تاجیکان است.
کتاب دست داشته («تاجیک ها») ره آورد تحقیقات باهمی دانشمندانی از
نهادهای علمی تبار شناسی (اتنولوژی) و انسان شناسی (انتروپولوژی) به نام
میکلوخو-مکلی پژوهشگاه علوم روسیه، پژوهشکده تاریخ، باستان شناسی و
مردم شناسی آ. دانش پژوهشگاه علوم تاجیکستان و تیمی از نویسندگان «آثارخانه»
(موزه) انسان شناسی و تبارشناسی پتر کبیر («کونست کامرا»/ «اتاق هنر») آ کادمی
علوم روسیه است که به سال 2021 با عنوان «تاجیک ها: مجموعه مردمان و
فرهنگ ها» منتشر شده است. ویراستاران آن ن. ا. دوبووا، ن. ک. عبیدالله، ز. م.
مادحمید جانوا اند. کتاب در مسکو از سوی انتشارات «علم»، به سال 2021، در
1005 برگ، در تیراژ 300 هزار نسخه به چاپ رسیده است.
سلسله کتاب های «مردمان و فرهنگ» از سال 1992 آغاز شد و طبق برنامه،
آمادگی برای انتشار «تاجیک ها» از اوایل سال 1989 گرفته شده بود. با این حال،
به دلایل گوناگون، پیش از همه، فروپاشی شوروی، برهم خوردن روابط علمی میان
جمهوری های شوروی پیشین، کمبود بودجه برای این پروژه، درگیری های سیاسی
در جمهوری و تغییرات جدی در تیم کارشناسان این حوزه، مسیر اجرای این پروژه
تغییر کرد.
به سال 2012، «یادداشت تفاهم همکاری های علمی» میان مؤسسه
تبار شناسی و انسان شناسی میکلوخو-مکلی آ کادمی علوم روسیه و پژوهشکده
تاریخ، باستان شناسی و تبار شناسی آ. دانش آ کادمی ملی علوم تاجیکستان به
امضا رسید. یکی از بندهای این سازشنامه همکاری، اجرای کامل پروژه «مردم و
فرهنگ» در باره چاپ کتاب «تاجیک ها» بود که تدوین و انتشار آن پیروزمندانه به
سال 2021 به پایان رسید.
مونوگرافی مشترک «تاجیک ها» مجموعه یی از نتایج بنیادی تاریخی،
تبارشناسی، انسان شناسی و جمعیت شناسی است و بر پایه نوترین دستاوردهای
علوم اجتماعی و منابع عمیق تاریخی و آثار پژوهشی علمی منتشر شده تا به امروز
تدوین شده است.
این مونوگرافی شامل 10 فصل است و 42 دانشمند و متخصص شناخته شده
از روسیه و تاجیکستان در تدوین، ویرایش و آماده سازی آن مشارکت داشته اند که
30 نفر از آن ها مستقیماً از نهادهای علمی و پژوهشی جمهوری تاجیکستان، از
جمله 22 کارشناس از آ کادمی ملی علوم تاجیکستان، بوده اند.
هیات مشترک نویسندگان این کتاب همه کوشش خود را به خرچ داده اند تا همه
پهلوهای تاریخ و فرهنگ مردم تاجیک را از دوران باستان تا به امروز بررسی کند.
پژوهشگران پیش از هر چیز به مسائل تبارزایی (اتنوژنیز)، تاریخ تباری مردم
تاجیک، خاستگاه و معنای اتنونیم (نام تباری) «تاجیک»، شغل اصلی مردم تاجیک
در روند تاریخ و مراحل گوناگون آن، ترکیب ساختار اجتماعی جامعه تاجیک،
شیوه زندگی، معیشت، سنت ها و آداب و رسوم ملی تاجیک، تاریخ پیدایش و
توسعه زبان های آریایی و تاجیکی و موارد همانند پرداخته اند.
همچنین، مسائل انسان شناسی بر پایه نوترین داده های پژوهشی در این راستا،
نقشه عمیقی از سرزمین مادری و پهن شوی و پراکندگی تاجیکان از دوران باستان
تا به امروز بر پایه منبع های آماری جدی، سرشماری نفوس در سال های گوناگون،
و همچنین تاجیکان برونمرزی و دیاسپورای آن ها در روسیه، چین، اُزبیکستان،
افغانستان، قرغیزستان، کزاخستان و کانادا، مورد تحلیل و پژوهش قرار می گیرد.
در مجموع، این تک نگاری اطلاعات عمیق و درخور اعتمادی در باره پیدایش،
شکل گیری و پهن شوی تاجیکان همچون باشندگان بومی .
