چکیده
قبل از اسلام عزیز ، مردم، آریانا خراسان از نظر اقتصادی دارای زراعت وآبیاری وپیشه وری پیشرفته ترنسبت به دیگر کشور ها بودند شهر ها آبادتر بوده وراه تجارتی هند با چین وآسیای مرکزی وایران از خراسان ، افغانستان ، می‌گذشت دولت کابلشا هان این راه را در دست داشتند در شهرها دوران پول ،
داد وستد تجارتی را تسهيل میکرد ومسکوکات مختلفی از حکومت های محلی خراسان ، افغانستان در بازار ها را یج بود
حکومت کابلشاهان، ملقب به رتبیل و تگینشان هان تخارستان مناطق متعلقه خود را توسط بیشتر از ۳۰ خان نشینی کوچکتر اداره می نمود که خان های محلی شمالی توسط بزرگان شمالی اداره وارتباطات شان با شاه کابل از همین طریق برقرار میگردید
جغرافیه نویسان عرب از هفده حکومت محلی خراسان، افغانستان آنروز که همه خود را شاه می خواندند نام میبرد ترتیب نموده اند که عبارت از
عبارت از .کنار ، شاه نیشابور
ماهویه (ملک مرو)
زاذویه ) ملک سرخس
بهمنه) ملک ) ابیورد
ابزار ) ملک نسا
برازبنده ) ملک غرجستان
کیلان ملک مروالرود ) مرغاب
فیروز ) شاه زابلستان
کابل شاه ) ترندشاه
شیر بامیان
شاه جوزجان ) خسرو
ملک خوارزم
رتبیل ) ملک سجستان
رخج داور برازان ملک هرات
بادغیس وپوشنگ
مکرانشاه
قیقانشاه بلوجستان
قشمیران شاه
حاکمان محلی باختر ، آریانا ، خراسان ، افغانستان
بودند چند ولایات سمت شمال امروزی مربوط شمالی بوده که توسط شورای بزرگ شمالی اداره میگردید .
در هجوم مغل ها به خراسان ، افغانستان علا الملک والی قندز با هفت هزار سپاهی خوداز جیحون عبورکرد ودر ماورءالنهر به اردوی چنگیز خان پیوست ، همین شخص بود که بعد ها بطرف داری مغل در ولایت ننگرهار تاخت وقوای غوری وخلجی را ازبین برد .ملک رکن الدین کرت زمامدار قلعه خیسار مرد دیگری بود که دعوت چنگیز خان را برای اطاعت از مغل قبول کرد وملک شمس الدین نواسه خود را بحضور چنگیز فرستاد همچنین قتلع خان والی کرمان انقیاد خود را به چنگیز خان تقدیم نمود امین الملک والی هرات خسر بوره سلطان محمد وخسر جلال الدین در همان عبور نخستین مغل از شمال مغرب افغانستان اطاعت مغل را قبول کرد وشخص خود را نجات داد پسر نجیب الدین قصه دار بهاءالدین المللک والی مرونه اینکه خود به مغل پناهنده شد بلکه برای فتح مرو سپاه مغل را بیاورد اعیان وحاکم نیشاپور هم در وقت عبور جبه نویان وسبتای بهادر از طوس به ایران بیعت خود را با علوفه وهدایا بسرداران مغل فرستادند مگر در شمالی بزرگ
جنگ بین مغل ها ومردم شمالی توسط شورای شمالی تحت
رهبری ملک جوهر صورت ۹گرفته .
در سال ۱۸۴۲ که انگلیس با قشون بزرگی ، دویدن بنگال دارای چهار غند به فرماندهی میجر جنرال سرد بلتون کاتن
۹۵۰۰ نفر
دویژن بمبی دارای سه غند به فرماندهی لفتنت جنرال سرجالن کین .
۵۶۰۰ نفر
لشکر ریزرو میجر جنرال دنکن( ۴۲۵۰)
لشکر ریزرو بمبی( ۳۰۰۰) نفر
لشکر شاه شجاع نواسه احمد شاه ابدالی( ۶۰۰۰)
لشکر تیمور شاه فرزند شاه شجاع (۴۸۰۰) نفر
با ۵۴ توپ و ۸۰۰ توپچی و ۳۴۰ مهندس مامور حرکت از راه سند
لشکر مسلمان امدادی دولت سکهه پنجاب ( ۶۰۰۰)
قوت الظهر سکه ( ۱۵۰۰)
با ۱۶ توپ و۱۴۰ توپچی و۲۵۰ مهندس مامور حرکت از آسیابان گرفته تا قصاب ، نانوایی، خیمه زنان وغیره ….
به این سرزمین رسیدن .
میدانید چه شده بود .
آن زمان شورای بزرگ شمالی با درایت خاص تحت ریاست میر بچه خان کوهدامنی ، عبدالقادر اوپیانی ( هوفیانی) بعد تحت ریاست غازی میر مسجدی خان کوهستانی به عضویت ملک عیسی خان ، میرواعظ روحانی ، میر خواجه خان ، خلیفه ابراهیم ، میر سکندر ، شاه سیف الدین ، سلطان محمد خان نجرابی ، علی خان تتمدریی ، میردرویش خان ، محمد شاه خان ، سید غلام خان ، اکبر خان ، نصرت خان ، گل میر خان ، وغیره بزرگان طرح مقابله با انگلیس را روی دست گرفتن بعد قیام های مردم سرتاسر افغانستان از همین شورا سرچشمه گرفت ارتشی تحت عنوان سپاه ملی از آدرس شورای شمالی ایجاد گردید .
در سال ۱۸۳۹ که امیر دوست محمد خان فراری مجددآ از ماورءالنهر به شمال کشور وارد شد میرمراد بیک والی محلی تخارستان پنجهزار سوار بعزم جهاد آماده نمود ومیر ولی بیک خان والی خلم هم پنجهزار سوار آماده نمود امیردوست محمد خان به شمالی آمده به مردم پناه برد انگلیس ها اطلاع حاصل کردند با قشون مجهز به قیادت تیمور فرزند شاه شجاع وجنرال سیل برای سرکوب مردم شمالی به طرف چاریکار حرکت کردند الکساندر برنس هم جزء این قشون بوددر تتمدره بالای قلعه جنگی علی خان مجاهد حمله نمودند سلطان محمد خان نجرابی که از کثرت دشمن آگاهی حاصل کرد برای جمع آوری افراد به کوهستان ونجراب رفت جنگ بین مبارزین شمالی وانگلیس ها شدد گرفت امیر دوست محمد خان از جریان جنگ فرار کرد رهبر جنگ را شورای شمالی تحت فرمان غازی میر مسجدی خان به دست گرفت
در تابستان ۱۸۴۰ در جنگ زخم شدید برداشت به استقامت نجراب رفت بعد از چندروز به گلبهار آمد سوقیات خویش را از همین جا آغاز کرد.
در ۲۲ جولایی ۱۸۸۰ انگلیس ها پادشاهی عبدالرحمن خان را تبریک گفته اعلان کردند چون در مبارزه مردم شمالی در مقابل انگلیس مزارع مردم شمالی ازبین رفته بود جوانان در مبارزه شهید شده بودند عبدالرحمن کابینه جدید ساخت فشار بالای مبارزین که در مقابل انگلیس نقش داشتن افزایش داد مالیات سنگین بالای مردم وضع کرد مثلا از ماده گو ۵۰ پیسه، خر ۳۰ پیسه ، اسپ یک روپیه ، اشتر یک قران مساوی نیم روپیه ، از صد گوسفند ۲ روپیه واز صد بز یک روپیه ، مالیات بر صادرات از این قرار بود در قلمرو روسیه از هر گوسفند یک روپیه واز هر رونده یی ۱۰ پیسه در بندر خمیاب از هردونیم چهارک بوزن کابل روغن یک روپیه و۱۲ پیسه واز هرگاو طبق قیمت از ۲۰روپیه ۸ روپیه گرفته میشد عبدالرحمن یک انسان ظالم بود در جریان مشق تفنگ زدن در بیرون شهر مزار شریف حین نشان گرفتن گفت . گلوله تفنگ آدم میکشد یا خیر ؟ بعد آن غلام بچه خود را چهار قدم دور استاد کرده با تفنگ زد وخندید .بعد از اینکه به حمایه انگلیس اعلان پادشاهی کرد شورای شمالی را منحل ساخت امیر بچه خان بچه خان کوهدامنی رئیس شورای شمالی ، بابه قشقاری ، بروزخان ، غلام محمد خان ، جلندر خان ،تتمدره ءی ، محمد عظیم ، عبدالسمع خان ، فتح محمد خان بایانی وعده از روحانیون کوهستانی را به هدایت انگلیس تحت فشار قرار داد وهمچنان در دیگر مناطق مانند عبدالغیاث خان ، مشک عالم ، عبداکریم خان اندری ، حسین علی خان سپهسالار ، داود شاه خان احمدزائی ، محمد افضل خان ، محمد موسی ، محمد شاه خان غلجایی ، عصمت خان وغیره بزرگان را تحت شکنجه های گونا گون قرار داد در روایتی موجود است که سرلشکر نزدیک خویش بنام عبدالکریم باشنده دهکده جلدک اشترگرام ولسوالی حصه اول کوهستان کاپیسا را در قصاص قتل یک انگلیس به شهادت رساند که زیارتی در دکه تورخم ننگرهار از همان غازی ، شهید است .
در سلطنت امیر حبیب الله خان در سال ۱۹۰۱ شورای شمالی دوباره روی کار آمد
اولین فرمان حبیب الله در مورد زن ها صادر گردید که زنان برقع سفید ابرک نپوشند ، برقع باید به رنگ خاکی بپوشند زینتی نباشد بدون محرم از خانه بیرون نشوند هندو های افغانستان دستار زرد ببندند زنان شان برقع زرد بپوشند تا از دیگران متمایز باشند .
در عصر امان الله خان شورای بزرگ شمالی کارد های قابل ملاحظه نمود در استقلال کشور نقش خاصی ایفا کرد بعد جنگ ۱۴ دسمبر ۱۸۷۹ مبارزین سپاه ملی حمله بالای شیر پور انجام دادند از اثر خیانت سردار ولی محمد خان ، پادشاه خان سرخابی ، محمد شاه سرخابی سپاه ملی تلفات زیاد داد با وجود تلفات در سپاه کوهدامن ، کوهستان ، نجراب ، پنجشیر ، غوربند ها میر غلام قادر خان اوپیانی رئیس شورای شمالی در چاریکار نشست به جمع آوری مبارزین پرداخت شعر در سکه ضرب زد .
میکنم دیوانه گی تا بر سرم غوغا شود .
سکه بازر میزنم تا صاحبش پیدا شود .
بعدآ توسط امان الله خان بنابر اصلاحات منحل گردید بزرگان شمالی گروه تحت عنوان عیاران خراسان ایجاد کردند که امیر حبیب الله خان در رائس این گروه عیاران قرار داشت
بعد از اینکه در حوت ۱۳۰۲ ، ۱۹۲۳ دونفر از ملا های پاکتیا ملا عبدالرشید خان و ملا عبدالله خان گردیزی با پشتبانی مردم منگل علیه نظام امانی قیام نمودند ، جنگ ها شدد پیدا کرد مگر حکومت امانی فشار مالیات جنگ را علیه مردم شمالی وارد میکرد مردم از ظلم وتعصب حکومت امانی به ستو آمدند به گروه عیاران شمالی تحت قیادت امیر حبیب الله خان کلکانی مراجع نمودند زمانیکه احمد علی خان رئیس تنظیمه کاپیساو پروان همرای گروه عیاران یا همان شورای شمالی از طرف دولت امانی بحث شان به نتیجه نرسید شورای شمالی در قعله ملا ویس الدین کلکان امیر حبیب الله خان را پادشاه اعلان کردند یک روز بعد اعلان شورای شمالی کاپیسا و پروان سقوط نمود سوقیات به کابل انجامید بعد چند هفته جنگ ارگ شاهی سقوط نمود تا شکست دولت امانی ترتیبات جنگی رسیده گی به مبارزین توسط شورای شمالی تنظیم میگردید .
در عصر امیر حبیب الله خادم دین رسول الله شاه مستقل عیاری از خراسان ، اتحادیه کوهدامن و کوهستان ایجاد شد
که ریاست اتحادیه ها را مولوی قسیم کوهستانی قاضی القضات حکومت کلکانی به عضویت خواجه عطا محمد خان کوهستانی ، خواجه شیر جان کوهستانی ، غازی خواجین منصور خان خم زرگری ، سردار عبدالرحمن کوهستانی نایب سالار عبدالرحیم خان کوهستانی محمد عظیم خان کوهستانی ، عبدالغنی کوهدامنی قلعه بیکی ، سید حسین وزیر حرب، ملک محسن ، عبدالرحمن کوهستانی وغیره گروه عیاران وشورای شمالی بودند عبدالعظیم کوهستانی با هیئت موظف شان نقش ارزنده داشت در قضیه تمرد هزاره جات در مقابل پادشاهی امیر حبیب الله خان کلکانی ، عبدالرحمن کوهستانی عضو شورای شمالی در این جنگ هزاره جات از بین رفته بود .
بعداز اینکه امیر حبیب الله خان کلکانی به پادشاهی رسید جنگ ها نسبتآ خاموش شد افراد امانی که حمله مجدد کرده بودند در غزنی توسط مبارزین کوهدامن کوهستان عقب زده شد امان الله خان از قندهار فرار نمود عدی از حامیان امیر کلکانی بخاطر هویت تباری که چطور یک تاجیک پادشاه باشد ، عدی پشتون های مخالف نظام امانی همکار نادر غدار گردیدند جنگ ها به حمایه انگلیس شعله ور گردید جنگ به تاریخ ۱۹ میزان ۱۳۰۷ به نزدیک ارگ رسید امیر به کوهدامن وبعد به چاریکار رفت قوای نادر کابل را اشغال کرد با گذاشتن مهر در قرآن کریم تضمین حیات پادشاه مستقل خراسان افغانستان را با جمع یاران نمود ، عیاری خراسان ، نرم دل روستایی ، درک از فریب نادر غدار این بزرگ شده انگلیس را نکرد به کابل رفت ، با مجرد ملاقات با نادر ، برایش گفت خوب حبیب الله خان شما از اینهمه خون‌ریزی وویرانی که در افغانستان نمودید چه مطلبی داشتید .
امیر حبیب الله خادم دین رسول الله که درک کرده بود ، این طرز پذیره وپرسش با تعهد وتطمین گذشته فرق دارد جواب داد.
تاوقتیکه من اختیار داشتم هر چیزی را که خیر افغانستان دانستم اجرا کردم حالا که شما اختیار دار افغانستان شده اید هرچه را که خیر افغانستان میدانید همانطور اجرا کنید
بعد ۱۰ روز شکنجه عیاران خراسان را به شهادت رسیدند.
شورای شمالی توسط نادر غدار که از نسل سلطان محمد خان طلایی که در اوایل قرن ۱۹ولایت پشاور به پنجاب فروخت. یحیی خان پدر بزرگ نادر معاهده گندم ک را بالای داماد خود امیر یعقوب خان امضا کرد خود نادر بزرگ شده انگلیس بود ، شورای شمالی اتحادیه کوهدامن کوهستان ، گروه عیاران توسط منحل نمود .
در خفا شورای شمالی توسط روحانیون وبزرگان از جمله خواجه شیر جان خان ، غازی خواجین ملک منصور خان ، ملک رسول خان ، عطا محمد خان کوهستانی ، خواجه عبدالکریم خان کاریز، نایب سالار عبدالرحیم خان کوهستانی با جمع بزرگان کوبند ها ، گلبهار ، چاریکار کوهدامن ایجاد کردند
در ۱۳۰۸ قوای قومی نادر به سرکوب عیاران شمالی پرداخت ، جریده اصلاح در شماره ۱۰ جدی ۱۳۰۸ خود در این موضوع نوشت که تا حال ۱۹۲ نفر از مردم شمالی محبوس ، شش هزار تفنگ جمع آوری شد ، وتفتیش خانه ها هنوز دوام دارد ، اصلاح در شماره ۱۱ جدی ۱۳۰۸ خود گفت که هفتاد نفر کوهستانی اسیر وهفت سر کشته شدگان به کابل رسید که در جمع اسیران ملک رسول خان خم زرگر هم بوده وعده فرار کردند ۵۰ نفر در یک روز به کابل اعدام گردید.
بعد قیام ۱۳۰۹ مردم کوهدامن محمد گل مهمند دست به قتل عام مردم زد که بعد ها شورای شمالی به بازمانده گان ومجروحان قتل عام امکانات جمع آوری می نمود .
در آخر های نظام شاهی ظاهر شاه شورای شمالی جلسات مذهبی داشت .
در دوره حکومت داود خان مجید آغا کلکانی شورای شمالی را ایجاد کرد بنابر تعصبات داود خان عملیات های چریکی را در کوهدامن انجام داد بعد کودتای هفت ثور ۱۳۵۷ جنبش تحت نام ساما ایجاد کرد با حکومت های پسا داود خان سر سازش نکرد بتاریخ ۱۸ ماه جوزا ۱۳۵۹ توسط خاد نجیب دستگیر اعدام گردید بعد مجید کلکانی برادرش عبدالقیوم رهبر شورای شمالی ورهبری ساما را به عهده گرفت که بعد ها در پاکستان اختطاف ولادرک گردید .
در دوره داکتر نجیب جنرال جلال رزمنده شورای شمالی به دوش داشت .
وهمچنان دوره تنظیم های جهادی وقت چندین عضو شورای شمالی توسط تنظیمی های محلی در شمالی به شهادت رسید .
طرح حمایه شهروندان کابل از نخست وزیر دولت مجاهدین استاد فرید توسط شورای شمالی انجام گرديد.
منسجم نموند مجاهدین شمالی ودفاع از دولت استاد ربانی در مقابل کودتای حکمت یار ، مارشال دوستم ، استاد مزاری توسط شورای شمالی صورت گرفت .
در دوره اول مقاومت ابتدا مبارزین فرمانده های مختلف جهادی از هر تنظیم را زیر یک چتر به رهبری قهرمان ملی احمد شاه مسعود شورای شمالی تنظیم نمود .
سر انجام در سال ۲۰۰۷ جلسه در منزل مرحوم جنرال نظام الدین خان ترافیک دایر گردید روی چند موضوع بحث وتبادل نظر صورت گرفت .
۱ ایجاد شورای سرجوی کاپیسا
۲ ایجاد شورای ولایت کاپیسا
۳ ایجاد شورای شمالی چون بحث ها طولانی شد به نتیجه نرسید .
وبه اساس مشاهد کمنت آقای دگروال فرید کوهستانی که تحریر نموده که طرح شورای شمالی را همرای محترم حاجی اقبال صافی ایجاد نموده بزرگ خود محترم الحاج حاجی الماس خان فرمانده جهادی را تعین کردند . که شورای شمالی در آخر کدام موثریت نداشته .
هدف از تحریر ما آگاهی دوستان از نقش شورای شمالی در تاریخ معاصر بوده وخواهران یک پارچه گی شورای شمالی می‌باشیم.
تبصره
توصیه‌نامه برای حفظ انسجام و جلوگیری از پراکندگی شورای شمالی.
شورای شمالی، به‌عنوان یک جریان و ساختار سیاسی که در دوره‌های مختلف تاریخ افغانستان حضور داشته، با فراز و نشیب‌های فراوان روبه‌رو بوده است. اکنون نیز مهم‌ترین نیاز، حفظ انسجام، جلوگیری از چندپارچگی و ایجاد سازوکاری است که اعتماد مردم را دوباره تقویت کند.
پیشنهاد می‌شود:
۱. حفظ وحدت و جلوگیری از چندپارچگی.
همه شخصیت‌ها، بزرگان، علما، جوانان و نمایندگان اقوام و مناطق عضو شورا باید اختلافات شخصی و گروهی را کنار گذاشته و منافع عمومی را بر منافع فردی مقدم بدانند. اختلاف نظر طبیعی است، اما نباید به انشعاب و از هم‌گسیختگی شورا منجر شود.
۲. رهبری بر اساس شایستگی، نه وابستگی
مسئولیت‌های شورا نباید صرفاً بر اساس سابقه، شهرت، قومیت، منطقه، روابط خانوادگی یا وابستگی‌های شخصی تعیین شود. معیار اصلی باید شایستگی، صداقت، تجربه، توانایی مدیریت، مقبولیت اجتماعی و تعهد به منافع عمومی باشد.
۳. انتخاب نمایندگان با نظر مردم
برای ایجاد مشروعیت و اعتماد عمومی، نمایندگان و مسئولان شورا تا حد امکان از طریق یک روند شفاف و مشارکتی و با نظر مردم انتخاب شوند. مردم هر منطقه باید فرصت داشته باشند افرادی را معرفی و انتخاب کنند که واقعاً از اعتماد و اعتبار اجتماعی برخوردار باشند.
۴. ایجاد انتخابات داخلی شفاف
برای جلوگیری از اختلافات، یک کمیسیون بی‌طرف و مورد اعتماد تشکیل شود تا روند انتخابات داخلی را تنظیم کند؛ نامزدی، رأی‌دهی، شمارش آرا و اعلام نتایج باید روشن و قابل بررسی باشد.
۵. مشارکت نسل جوان و زنان
شورا برای استمرار و نوسازی خود باید زمینه حضور نسل جوان و زنان شایسته را در ساختارهای تصمیم‌گیری فراهم کند. تجربه بزرگان ارزشمند است، اما آینده بدون مشارکت نسل جدید ساخته نمی‌شود.
۶. حل اختلافات از راه گفت‌وگو
هر اختلاف داخلی باید از طریق گفت‌وگو، میانجی‌گری و سازوکارهای مورد توافق حل شود و از اتهام‌زنی، تخریب شخصیت‌ها و ایجاد شکاف میان مردم پرهیز گردد.
۷. اصل اساسی: مردم محور تصمیم‌گیری باشند
شورا زمانی می‌تواند جایگاه اجتماعی خود را حفظ کند که تصمیم‌های آن با خواست و منافع مردم هماهنگ باشد. هیچ فرد یا گروهی نباید خود را مالک دائمی شورا بداند؛ مسئولیت باید امانتی باشد که با رأی و اعتماد مردم به افراد شایسته سپرده می‌شود.
سخن پایانی
تاریخ افغانستان نشان داده است که هیچ جریان سیاسی بدون انسجام، مشارکت مردم و پذیرش مسئولیت‌پذیری نمی‌تواند دوام بیاورد. بنابراین، برای جلوگیری از پارچه‌پارچه‌شدن شورای شمالی، راه اساسی می‌تواند وحدت در اصول، رقابت سالم در انتخاب افراد، شایسته‌سالاری در مسئولیت‌ها و مراجعه به نظر مردم باشد.
اگر شورا می‌خواهد آینده‌ای منسجم و قابل اعتماد داشته باشد، باید از «محوریت افراد» به سوی «محوریت مردم و نهادها» حرکت کند؛ به‌گونه‌ای که هر فرد شایسته، صرف‌نظر از وابستگی شخصی، قومی یا منطقه‌ای، بتواند بر اساس توانایی و اعتماد عمومی مسئولیت بگیرد.
از مطالعه تان سپاس فراوان کمبودی های متن را به بزرگی تان عفو نماید
با احترام
جمشید کوهستانی
قرستنده!
محمد عثمان نجیب
