نام واژه تاجیک در قرن دوم میلادی در سالنامه چینی به شکل «تتجی » آمده است. این مفهوم به مردمان زرتشتی دارای کلاه تاجمانند گفته میشد که پس از آن به تاجیک شهرت یافتند. تاجیک، خلف همان سکاهای آریایی است که تمام مختصات ژنتیکی خود را در جاهایی که با مردمان دیگر آمیزش نیافته، حفظ کرده است و حتی زبانهای هندوایرانی، آریایی و ایرانی مشترک در میان تاجیکان کوهی حفظ شده است. نیاکان تاجیکان از شش هزار سال پیش بیشتر در همین سرزمینهای آسیای میانه تا چین زندگی میکردند.
نام دایدیک (دادیک) و پیشدادی (پیرادادیک) که به واژه تاجیک ارتباط مستقیم دارد، تاریخ چند هزار ساله دارد. تاجیک در واقع نام جدیدتر همان دادیک سکایی است که حضور بسیار وسیعی در آسیای میانه و فلات ایران داشته است و بیشتر به مردمانی اطلاق میشد که در کنار رود دانتیا (آمودریا) میزیستند. به قول صاحبنظر، مرادی، واژه پیشدادی نام دیگر تاجیک است که از «پیراداتا» یا «پیرادادیک» گرفته شده است.
میر محمد فرهنگ مینویسد: پیش از حمله مغول به خراسان، بخش بزرگی از مردم این سرزمین را مردمی از شاخه هند و ایرانی تشکیل میدادند که بعدها به نام تاجیک شهرت یافتند. او به نقل از چانگ چون، سفیر چین که در سال ۶۱۸ میلادی از سرزمینهای این سوی رود جیحون دیدار کرده بود، مینویسد: «در باختر مردمانی تاهایاها سکونت دارند که در شهرهای محصور به دیوارها زندگی میکنند و به بازرگانی میپردازند.»
این کاملاً روشن است که پیش از میلاد تاجیکان در این مناطق سکونت داشتند و هنوز پای ترک و مغول به این سرزمینها باز نشده بود. «تاهایا»، همان شکل چینیشده تاجیک است. اگر سفیر چین به مردمان ترک برمیخورد، شبیه آنها در همسایگیشان قرار داشت و یا اگر به گفته اقایان شاری، آریاپور و فاضل کیانی به مردمان هزاره برمیخورد، حتماً مینوشت که آنها قیافه و شکل و شمایل چینی، تبتی و مغولی دارند.
«تاجیک» از دوره کوشانی توسط چینیها به کار میرفت که مراد همان تاجیک است. سغدیها، خوارزمیها، سارتها همه زیر مجموعههایی بودند که با امیزشان تبار تاجیک را به وجود آوردند. و تاجیک ریشه در دایتیا، داهی، داه، تاهایا، پرادات، پردادیک… دارد. چهار شاخه از آریاییها در پاکتیا و گردیز ساکن بودند: گنداریها، پارتیها، استاگیدها و دادیکها. گنداریها همان پشه یی های، پراچیا و دهگانان بودند و دادیکها شاخهای از دهگانان بودند که بعدها به نامهای دهقان، دهوار و تاجیک شناخته شدند. از این میان، گنداریها و دادیکان، تاجیکان حوزه هندوکش محسوب میشوند. بلیو معتقد است تاجیکان امروزی بازماندگان دادیکان باستان هستند
تاجیکها از دیرباز از پامیر به گندهارا و دیگر مناطق مهاجرت کردند. طایفه دادیکان به تدریج به شمال کشور و دیگر نواحی گسترش یافتند. مردمان کوهستان، خنجان، سیستان پشه ای اورمری (لوگر)، کانیگرام، مسعود و وزیر همگی ریشه تاجیک دارند و به گویش پارکستا سخن میگویند. همچنین طوایف کلاسانی، واخانی، بدخشانی، تاجیکان سرقولی، شغنی، منجانی، سنگلیچ و اشکاشمی که به زبان «کلاسا» صحبت میکنند، همگی شاخههایی از دادیکان و تاجیکان به شمار میروند
به نوشته غبار، سارتهای شمال هندوکش و سایر مناطق بدخشان و درواز، فارسی را صافتر تلفظ میکنند و حتی زبان قدیم دری را منسوب به آنها میدانند. همه اینها از یک ریشه دادیک و دهگان هستند. قسمتی از شاخه دادیکان در شرق و شمال گندهارا (سوات، بونیر، باجور) سکونت داشتند و این قسمت به تدریج توسط قبایل پشتون به شمال رانده شدند. در قرن پانزدهم، یوسفزیها آنها را یکبار از باجور طرد و تبعید کردند. عدهای به درههای بلورستان و چترال کوچیدند و با اهالی آنجا آمیختند .
روبرداشت
